زخم تروما چیست؟ انواع، علائم و بهترین روش درمان
فروشگاه تخصصی محصولات درمانی برای اسکارها و زخمها.
معمولا یک بریدگی یا زخم ناشی از ضربه در نگاه اول ساده به نظر میرسد، اما برخی از این زخمهای تروماتیک میتوانند فراتر از سطح پوست باشند و حتی ساختارهای عمقی مانند عروق، اعصاب، تاندونها و استخوان را درگیر کنند. چنانچه تشخیص و درمان این نوع زخم به درستی انجام نشود، خونریزی شدید، عفونت زخم تروما، آسیب بافتی و اختلال در عملکرد عضو آسیبدیده را به همراه خواهد داشت. شناخت زخم تروما و علائم آن اهمیت زیادی دارد، چرا که مراقبت صحیح از زخم میتواند خطر عفونت و سایر عوارض را کاهش دهد.
در ادامه انواع زخم تروما و نحوه درمان هر یک را بررسی میکنیم تا بدانید در چه شرایطی نیاز است برای درمان به پزشک مراجعه کنید.
زخم تروما چیست؟
زخم تروما یا زخم ترومایی (Traumatic Wound) به آسیب پوست و بافتهای زیرین گفته میشود که در پی وارد شدن یک نیروی خارجی، ضربه یا حادثه ناگهانی ایجاد میشود. این زخمها ممکن است به شکل خراش، بریدگی، لهشدگی یا کنده شدن پوست ظاهر شوند و شدت آنها به نوع عامل ایجادکننده، عمق آسیب و محل زخم بستگی دارد. گاهی شدت آسیب به حدی است که علاوه بر پوست، بافتهای عمقی، تاندونها، عروق، اعصاب و استخوان نیز آسیب میبینند.
| موضوع | نکته مهم | اقدام پیشنهادی |
| تعریف | آسیب پوستی ناشی از ضربه یا عامل خارجی | ارزیابی شدت و عمق زخم |
| انواع رایج | خراش، بریدگی، پارگی، سوراخشدگی و لهشدگی | بر اساس نوع و عمق، مراقبت متفاوت است |
| علائم هشدار | خونریزی کنترلنشده، بیحسی، اختلال حرکت، زخم عمیق یا جسم خارجی | مراجعه فوری به مراکز درمانی |
| مراقبت اولیه | کنترل خونریزی، شستشو و پوشاندن زخم | عدم خروج خودسرانه جسم فرورفته |
| پس از بسته شدن زخم | ممکن است اسکار باقی بماند | محافظت از آفتاب و مراقبت مناسب از اسکار |
انواع زخم تروما بر اساس نوع و شدت آسیب
انواع زخم تروما بر اساس نوع آسیب، شدت ضربه و میزان جراحت تقسیمبندی میشوند. در بعضی از زخمها پوست باز شده و با خونریزی همراه است، در حالی که در برخی موارد پوست سالم مانده ولی بافتهای زیرین به شدت آسیب دیدهاند. برای اینکه درمان با کمترین میزان اسکار انجام شود و عوارض کمتری به همراه داشته باشد، ابتدا باید نوع زخم تروما شناخته شود، سپس بهترین روش درمان و پیشگیری از عوارض را انتخاب کرد.
زخم باز ناشی از تروما
در زخمهای باز، پوست یا بافتهای سطحی دچار پارگی شده و بخش آسیبدیده با محیط بیرون در تماس است. بریدگی، خراشیدگی و زخم ناشی از گلوله از مهمترین انواع زخمهای باز هستند.
- بریدگی: پس از تماس پوست با اجسام نوک تیز مانند چاقو، شیشه یا تیغ ایجاد میشود؛ بسته به عمق زخم شاید خونریزی قابلتوجهی نیز به همراه داشته باشد.
- سوراخشدگی: این نوع زخم با ورود یک جسم نوکتیز به بافت پوست ایجاد میشود. ممکن است آسیب زیادی به بافتهای عمقی رسیده باشد و عفونت ایجاد کند.
- خراشیدگی: خراش که در اثر ساییده شدن پوست با سطوح زبر، مانند زمین یا آسفالت ایجاد میشود در همان لایههای سطحی پوست دیده میشود و اغلب خونریزی آن خفیف است.
- زخم ناشی از گلوله: یکی از انواع شدید زخم تروما زخم گلوله است که علاوه بر پوست و بافتهای نرم، به اندامهای داخلی نیز صدمه وارد میکند.
زخمهای بسته ناشی از تروما
در زخمهای بسته، شاید سطح پوست سالم به نظر برسد، اما بافتهای زیرین آسیب میبینند. کوفتگی، هماتوم و لهشدگی از نمونههای رایج این نوع تروما هستند و شدت آسیب از ظاهر پوست قابل تشخیص نیست.
- کوفتگی: ضربه به عروق کوچک آسیب میزند و خون در زیر پوست جمع میشود و علائمی مانند تورم، درد و تغییر رنگ پوست دارد.
- هماتوم: به تجمع خون در خارج از عروق هماتوم میگویند. این عارضه معمولا در بافتهای سطحی یا قسمتهای عمقیتر بدن ظاهر میشود.
- لهشدگی: این نوع زخم تروما به دلیل آسیب، فشار یا ضربه شدید به بافتها ایجاد میشود. در موارد شدید، احتمال آسیب جدی بافت و عوارضی مانند نکروز یا سندرم کمپارتمان وجود دارد.
شناخت مراحل درمان زخم تروما
برای درمان زخم تروما، نوع و شدت آسیب در انتخاب روش درمانی در نظر گرفته میشود. در زخمهای سطحی، شستشوی مناسب، کنترل خونریزی و پوشاندن زخم با پانسمان معمولا بخش اصلی مراقبت است. زخمهای عمیق، باز یا آلوده ممکن است به تنهایی و با مراقبت در خانه خوب نشوند. در این شرایط، پزشک موردنظر، زخم را از نظر عمق و میزان آسیب بررسی میکند و در صورت نیاز آن را تمیز میکند. اگر زخم باز باشد یا بافتهای زیر پوست آسیب دیده باشند، ممکن است برای بسته شدن زخم و ترمیم بهتر، بخیه یا روش دیگری لازم باشد.
در زخمهای سوراخ شده یا بسیار آلوده، حتی کوچک بودن دهانه زخم نباید باعث بیتوجهی شود؛ زیرا احتمال آسیب عمقی یا باقی ماندن جسم خارجی وجود دارد. وضعیت واکسیناسیون کزاز نیز بر اساس نوع زخم و سابقه واکسیناسیون باید بررسی شود.
شستشو و پاکسازی زخم تروما
پاکسازی اولین اقدام برای مراقبت از زخم ترومایی است. شستشوی صحیح زخم باعث خارج شدن خون، آلودگی و بقایای خارجی از سطح آن میشود و به کاهش خطر عفونت کمک میکند. برای شستشوی زخم باز، از آب تمیز یا سرم نمکی (نرمال سالین) استفاده کنید و زخم را به آرامی شستشو دهید.
یکی از اشتباهات رایج این است که افراد برای ضدعفونی کردن زخم باز، مستقیما داخل آن الکل یا بتادین میریزند. این اقدام اصلا توصیه نمیشود، زیرا این مواد میتوانند به بافتهای آسیبدیده صدمه بزنند و روند ترمیم زخم را مختل کنند. بنابراین برای شستشوی زخم باز، آب تمیز یا سرم نمکی (نرمال سالین) انتخاب مناسبتری است.
بعد از شستشو، در صورت نیاز زخم با پانسمان مناسب پوشانده میشود. اگر زخم عمیق، آلوده، سوراخشده یا همراه با خونریزی قابلتوجه باشد، باید توسط پزشک بررسی شود.
همچنین ژل یا پماد سیلیکونی به هیچ وجه نباید روی زخم باز استفاده شود. محصولات سیلیکونی برای مراقبت از اسکار هستند و زمانی میتوان از آنها استفاده کرد که پوست کاملا بسته و خشک شده باشد، زخم ترشح نداشته باشد و در صورت وجود بخیه، بخیهها کشیده شده باشند. استفاده از ژل سیلیکونی قبل از بسته شدن کامل زخم، جایگزین درمان و مراقبت از زخم باز نیست.
دبریدمان زخم ترومایی
در شرایطی که به علت آسیب شدید بخشی از بافت قابلیت حیات خود را از دست میدهد، پزشک ممکن است دبریدمان انجام دهد. در این روش، بافتهای مرده، آسیبدیده و سایر آلودگیها از زخم برداشته میشوند تا بستر بهتری برای ترمیم ایجاد شود.
خارج کردن جسم خارجی از زخم
گاهی بر اثر ضربههای شدید، اجسامی مانند شیشه، چوب، سنگ یا فلز وارد عمق پوست میشوند. وجود این اجسام روند ترمیم پوست را مختل میکند و احتمال عفونت را افزایش میدهد. در صورت شک به وجود جسم خارجی، پزشک از معاینه و در صورت نیاز روشهای تصویربرداری استفاده میکند.
کنترل عفونت در زخم تروما
زخمهای عمیق، آلوده و برخی زخمهای ناشی از گازگرفتگی حیوانات بیشتر در معرض عفونت قرار دارند. پزشک ممکن است با توجه به شرایط زخم از اقدامات مختلفی برای پیشگیری یا درمان عفونت استفاده کند. آنتیبیوتیک برای همه زخمهای ترومایی ضروری نیست و مصرف آن حتما باید بر اساس نظر پزشک صورت گیرد؛ از مصرف خودسرانه آنتیبیوتیکها جدا خودداری کنید.
پیشگیری از کزاز در زخمهای ترومایی
در زمان مراجعه برای درمان زخم تروما، سابقه واکسیناسیون کزاز بررسی میشود. در بعضی زخمها ، بسته به نوع جراحت و وضعیت واکسیناسیون فرد، ممکن است دریافت واکسن کزاز یا سایر اقدامات پیشگیرانه توصیه شود.
بخیه و روشهای بستن زخم تروما
بعد از پاکسازی و بررسی زخم، پزشک درباره نحوه بستن آن تصمیم میگیرد. در بسیاری از موارد، زخمهایی که نیاز به بخیه دارند باید در ساعات ابتدایی پس از ایجاد آسیب بررسی شوند. معمولا توصیه میشود فرد برای ارزیابی و در صورت نیاز بخیه، حداکثر طی ۶ تا ۸ ساعت مراجعه کند. برای زخمهای صورت، این بازه ممکن است تا حدود ۲۴ ساعت باشد، زیرا خونرسانی مناسب صورت میتواند امکان بستن زخم را برای مدت بیشتری فراهم کند.
علائم زخم تروما چیست؟
علائم زخم تروما در افراد مختلف بسته به نوع و شدت ضربه فرق دارد. وجود هر یک از این علائم میتواند نشانهای از بروز آسیب جدی یا عفونت باشد و نیاز به ارزیابی پزشک دارد.
- خونریزی شدید یا بند نیامدن خونریزی
- بیحسی یا از دست دادن حس اطراف زخم
- ناتوانی در حرکت دادن اندام آسیبدیده
- درد شدید یا بدتر شدن درد
- تورم زیاد یا افزایش سریع تورم
- تغییر رنگ پوست اطراف زخم
- مشاهده بافتهای عمقی، تاندون یا استخوان
- ترشح چرکی، بوی بد یا قرمزی اطراف زخم
- تب یا احساس ناخوشی عمومی
- باز ماندن لبههای زخم یا عمیق بودن آن
با شناخت این نشانهها شدت زخم را بهتر تشخیص میدهید و در صورت نیاز، سریعتر برای درمان اقدام خواهید کرد.
روش های مراقبت از زخم تروما بعد از درمان
مراقبت صحیح از زخم تروما بعد از درمان، خطر عفونت را کاهش میدهد و به ترمیم مناسب پوست کمک میکند. تعویض پانسمان طبق توصیه پزشک، تمیز نگه داشتن محل زخم و توجه به تغییرات ظاهری آن، از مهمترین نکات مراقبتی در این دوره هستند. رعایت این موارد میتواند به ترمیم بهتر زخم و کاهش احتمال ایجاد اسکار قابل توجه کمک کند.
بعد از بسته شدن کامل زخم، ممکن است جای زخم یا اسکار باقی بماند. اگر میخواهید با انواع مختلف اسکار بیشتر آشنا شوید، میتوانید مقاله انواع اسکار را مطالعه کنید.
چه زمانی باید برای زخم تروما به پزشک مراجعه کرد؟
اگر خونریزی با وجود فشار مستقیم بند نمیآید، زخم بسیار عمیق است، جسم خارجی داخل بافت باقی مانده یا در اطراف زخم احساس بیحسی دارید، باید فورا برای ارزیابی و درمان به پزشک مراجعه کنید.
همچنین اگر چند روز پس از درمان، قرمزی، گرمی، افزایش درد، ترشح چرکی، بوی نامطبوع یا تب ایجاد شد، احتمال عفونت وجود دارد. در صورت مشاهده این علائم هشدار، مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چگونه از ایجاد اسکار بعد از زخم تروما جلوگیری کنیم؟
مراقبت از زخم تروما فقط به جلوگیری از عفونت محدود نمیشود و نحوه ترمیم پوست نیز در ظاهر جای زخم نقش دارد. پس از بسته شدن کامل زخم، میتوان برای مراقبت از پوست و کاهش احتمال برجسته شدن اسکار، از روشهای پیشگیرانه استفاده کرد. یکی از گزینههای مورد استفاده در این مرحله ژل سیلیکونی ضد اسکار است که برای مراقبت از جای زخم به کار میرود.
اگر اسکار ایجاد شده باشد، مراقبت از آن باید با توجه به وضعیت زخم و روند ترمیم انجام شود. در این شرایط میتوان از محصولات حاوی سیلیکون، مثل ژل درمانی سیلیکونی، برای مراقبت از اسکار استفاده کرد. البته بهتر است این محصولات را فقط زمانی به کار ببرید که زخم کاملا بسته شده باشد.
سوالات متداول
آیا همه زخمهای تروما نیاز به بخیه دارند؟
خیر، بسیاری از خراشها و زخمهای سطحی بدون بخیه بهبود پیدا میکنند. زخمهای عمیق یا باز پس از ارزیابی پزشک به بخیه یا روش دیگری برای بستن زخم نیاز دارند.
آیا هر زخم تروما جای زخم یا اسکار باقی میگذارد؟
خیر، احتمال ایجاد اسکار به عواملی مانند عمق و شدت زخم، محل آسیب، میزان التهاب و روند ترمیم آن مرتبط است. زخمهای عمیقتر معمولاً بیشتر از زخمهای سطحی جای زخم بر جا میگذارند.
چگونه میتوان از ایجاد جای زخم تروما جلوگیری کرد؟
پاکسازی صحیح، کنترل عفونت، مراقبت درست از زخم و درمان بهموقع میتوانند به ترمیم بهتر زخم و کاهش احتمال ایجاد اسکار قابل توجه کمک کنند.
آیا بخیه باعث ایجاد جای زخم میشود؟
بخیه ممکن است مقداری اسکار ایجاد کند، اما در برخی زخمها بستن صحیح و بهموقع زخم میتواند به ترمیم مناسبتر لبههای زخم و کاهش اسکار کمک کند.
بهترین دارو برای جای زخم تروما چیست؟
انتخاب محصول به نوع و مرحله ترمیم اسکار بستگی دارد. محصولات حاوی سیلیکون از گزینههایی هستند که برای برخی اسکارها مورد استفاده قرار میگیرند، اما انتخاب بهترین محصول باید با توجه به وضعیت زخم انجام شود.
